Bu yazımda sağlık politikalarından, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’nun ve Sağlık Bakanlığının garip uygulamalarından, hekimlere saldırılardan bahsetmek yerine sıradan bir sağlık sorununundan söz etmek istiyorum.
Evet, bel ağrısı bir sağlık problemidir. Doktora görünme nedenleri arasında en sık nedenlerden biridir. Baş ağrısından sonra en sık rastlanan ağrıdır. Her dört erişkinden biri bel ağrısı için doktora gitmektedir. Erişkinlerin yüzde 80’den çoğu bel ağrısını tatmıştır. Bel ağrısı, kullanılan ilaç, fizik tedavi, cerrahi tedavilerle büyük bir ekonomik kayba ve ciddi bir iş gücü kaybına neden olmaktadır.
Ne yazık ki bel ağrısının nedenini saptamak, bunlara uygun tedavi şekillerini belirlemek konusunda tam bir netlik bulunmamaktadır. Bu belirsizlik hem farklı uzmanlık alanlarının farklı tedaviler önermesine hem de bilimsel olmayan tedavilerin yaygın uygulanmasına neden olmaktadır. Gün geçmiyor ki bel ağrısı için garip bir tedavi önerisi duyulmasın. Beline balık bağlayanlardan tutun, bamya-bal vb. yakılar yapanlara, bel çekenlere kadar alternatif (?) tedaviler önerenleri hepimiz biliyoruz. Hatta Mardin’in bir köyünde bir paket sicimini belde cilt altından geçirerek -sanırım yorgan iğnesiyle ve tabii ki lokal anestezi olmaksızın- bel ağrısını tedavi eden bir cerrah (?) halk hekimi ile bile karşılaştık. Büyük şehirlerimizde bel fıtığı deyip karşısına cep telefonunu yazan ilanlar bile veriyor bazı kişiler.
Peki nedir bel ağrısının nedeni? Bel ağrısının en sık nedeni omurlar arasındaki yastıkçıkların -disk- bozulmasıdır. Diskin bozulmasının birden fazla nedeni vardır. Bunlardan biri evrimin bir sonucu olarak insanın iki ayak üzerinde durması, buna bağlı lomber lordozun düzleşmesidir. Dört ayak üstünde yürüyen diğer memelilerde bel fıtığı olmamaktadır. Yani ayağa kalkmanın yarattığı varis, hemoroid gibi hastalıklardan bir diğeri bel fıtığıdır. Genetik nedenler de diskin bozulmasına neden olmaktadır. Ancak bel ağrısını günümüzün en sık rastlanan ağrılarından biri haline getiren en önemli nedenlerden biri günümüzdeki sedanter yaşam şeklidir. Sürekli oturarak, ayakta durarak çalışmak, kaslarımızı kullanmamak, egzersiz yapmamak omurlara yüklenmeyi arttırmakta, diskleri dejenere etmekte ve bel ağrısına zemin hazırlamaktadır. Hele omurlarımıza taşıyabileceğinden fazla yük bindirmek -kilo almak- bunlara eklenince bel ağrısı kaçınılmaz olmaktadır. Doğanın bize verdiği vücudun hiç çalışmaması, yürüme, hareket ve sporun olmamasının bir sonucu, vücudumuzun bir isyanı olarak düşünebiliriz bel ağrısını. Sigara içmenin disk dejenerasyonunu arttırdığı ve bel ağrısına zemin hazırladığı da bilinmektedir. Bel ağrısının diğer nedenleri kaslardaki spazm, faset eklemlerindeki bozulma, romatizmal hastalıklardır. Daha seyrek olarak travma, tümör, deformite, enfeksiyon gibi nedenler de olabilir.
Bel ağrısında koruyucu hekimlik önerilerini yukarıdaki nedenlere bakarak hemen sıralayabiliriz. Egzersiz, sürekli oturarak çalışmamak, öne eğilerek iş yapmaktan kaçınmak, obeziteyle mücadele, sigara içmemek başlıca önlemler olmalıdır.
Bel ağrısında tıbbi tedaviye gelince; bu konuda çok berraklık yoktur. Her uzman kendi gözlüklerinden bakmakta ve farklı tanılar ve tedaviler uygulamaktadır. Akut bel ağrısı ataklarında kısa süreli istirahat ve basit analjezikler sorunu çözebilir. Bu ataklar sırasında hemen bel filmlerinin, lomber MRG’nin çekilmesi de gerekli değildir. Sık uygulanan 4-5 ilaçlık reçeteler de anlamsızdır. Ancak kronik bel ağrısında daha kompleks tedaviler gerekebilir. Fizyoterapi, egzersiz, psikoterapi, perkütan enjeksiyonlar, seyrek olarak da cerrahi tedavi uygulanabilir.
Disk hastalığının ve disk hernisinin kendiliğinden iyileşebilen bir hastalık olması, uygulanan tedavilerin etkinliğini daha da sorgulamamzı gerektirir. Bu nedenle hekimlerin de kafası karışıktır. Uygulanan bir tedavi şeklinin disk hernisine iyi geldiğini sanırız, oysa disk hernisi kendiliğinden iyileşmiştir.
Lomber disk hernisi, beyin ve sinir cerrahisinin en sık uyguladığı ameliyatlardan biridir. Ancak ameliyatın asıl nedeni bir radiksin basısı, buna bağlı siyataljidir. Yani ameliyat daha çok ve öncelikle bacak ağrısı için yapılır. Daha seyrek olarak radiks basısının yarattığı motor kusur için de yapılabilir. Sadece bacak ağrısı için yapılan disk hernisi cerrahisinde de yukarıdaki kriterlere göre düşünmek gerekir. Yani ağrı kendiliğinden de geçebilir…
Bel ağrısı çok sık görülen, ancak tanısının ve tedavisinin çok suistimal edildiği bir sağlık sorunudur. Her hekim, özellikle her uzman kendi gözlükleriyle bakmakta ve aynı hasta gruplarına çok farklı tedaviler önermektedir.
Subjektifliğin çok fazla olduğu, nedenlerinin çok çeşitli olduğu, bu nedenle gerek önlemleri gerekse tedavileri çok farklı olan ve modern yaşam tarzının daha da karmaşıklaştırdığı bel ağrısı, bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir.